Context Radar و Crisis Envelope

1. مسئله واقعی: یک Trend قوی هنوز تصمیم نیست

فرض کن مقاله‌ای تبلیغاتی برای امروز زمان‌بندی شده و هم‌زمان چند Signal خارجی از یک اختلال عمومی سریع در همان منطقه مخاطب خبر می‌دهند. دیدن یک جهش جست‌وجو می‌تواند توجه ما را جلب کند، اما به‌تنهایی نه شدت رویداد را ثابت می‌کند، نه ارتباط آن با محتوای ما را و نه اجازه توقف یا انتشار را. این درس یک Context Radar می‌سازد که Signal را با زمان، منطقه، Freshness، Relevance، Verification و Uncertainty ثبت می‌کند و سپس یک Crisis Envelope روی برنامه اعمال می‌کند.

2. مرز درس و Artifact نهایی

خروجی مالک این درس Context Radar & Crisis Envelope Matrix v1 است. Radar مشاهده و Evidence را جمع می‌کند؛ Envelope فقط یکی از حالت‌های CONTINUE، CONSTRAIN، PAUSE یا ESCALATE را با Expiry و Resume Rule صادر می‌کند. اگر Evidence بسته نشده باشد، باید UNKNOWN، INSUFFICIENT_DATA، DEFERRED، REVIEW_REQUIRED یا REJECTED حفظ شود. Audience Fit مالک PLN-012 است و Anti-newsjacking مالک PLN-014؛ این درس آن دو outcome را جذب نمی‌کند.

3. Observation را از Inference و Action جدا کن

هر ردیف Radar باید حداقل context_signal، signal_source، observed_at، freshness_window، region، topic_cluster، baseline_interest، trend_velocity، relevance_score، verification_state، severity_indicator و provenance_ref را قبل از Action ثبت کند. «Search زیاد شده» Observation است؛ «این رویداد برای برنامه ما بحرانی است» Inference است؛ PAUSE Action است. اگر این سه لایه یکی شوند، Audit بعدی نمی‌تواند نشان دهد تصمیم از کدام Evidence آمده است.

4. Trending Now چه چیزی را واقعاً می‌گوید

راهنمای فعلی Google Trends می‌گوید Trending now جست‌وجوهایی را نشان می‌دهد که اخیراً surge داشته‌اند، امکان فیلتر بر اساس بازه زمانی، وضعیت و منطقه را می‌دهد و داده آن به‌طور میانگین حدود هر ده دقیقه تازه می‌شود [GT-NOW]. این برای ساخت Signal مفید است، اما خود Google آن را «شدت بحران» یا «مجوز اقدام» تعریف نمی‌کند. در Matrix، Trend فقط یک ورودی با Source و Timestamp است.

5. Trends نسبی و Sampled است، نه شمارش مطلق رویداد

FAQ رسمی Google Trends توضیح می‌دهد داده از نمونه‌ای از جست‌وجوهای واقعی ساخته می‌شود، anonymized/categorized/aggregated است و برای زمان و مکان normalize می‌شود [GT-FAQ]. بنابراین مقدار 100 یا یک Spike، Event Severity مطلق نیست. حتی Google هشدار می‌دهد داده Trends یک آینه کامل جست‌وجو نیست و باید یکی از چند Data Point باشد. پس trend_velocity هرگز مستقیم به severity_indicator یا PAUSE نگاشت نمی‌شود.

6. Freshness Gate: Signal منقضی را تازه جا نزن

observed_at و freshness_window باید امکان محاسبه is_fresh را بدهند. اگر Signal بیرون Window است، Radar باید آن را STALE علامت بزند حتی اگر مقدارش چشمگیر باشد. Failure Probe اصلی این درس عمداً یک Signal قدیمی را با Timestamp ظاهراً مناسب وارد می‌کند؛ Oracle فقط زمانی آن را معتبر می‌داند که Provenance و Window با هم سازگار باشند. Data قدیمی می‌تواند Context تاریخی باشد، اما Trigger زنده نیست.

7. Region Gate: Trend درست در جای اشتباه هنوز Evidence نامرتبط است

Normalized interest به Time و Location وابسته است. بنابراین Region باید بخشی از Evidence Identity باشد. اگر همان عبارت در Region دیگری ترند است اما Event زیرین با مخاطب برنامه ما ارتباط ندارد، Decision قبلی نباید کپی شود. region_match=false باید Relevance را محدود کند و در صورت نبود Evidence دیگر، نتیجه را به CONTINUE، DEFERRED یا REVIEW_REQUIRED ببرد، نه PAUSE خودکار.

8. Corroboration Gate: یک منبع سریع، Authority کامل نیست

Context Radar باید verification_state را مستقل از Trend Strength نگه دارد. یک Signal منفرد می‌تواند UNVERIFIED یا PARTIAL باشد؛ Corroboration یعنی Evidence مستقل کافی برای همان Event/Region/Window وجود دارد. اگر Severity ظاهراً HIGH باشد ولی Corroboration حذف شود، Action قوی‌تر نباید صادر شود. این Failure Probe عمداً نشان می‌دهد «Severity بالا + Verification ناقص» باید به Review یا Defer منجر شود.

9. Relevance Gate: Event باید برنامه مشخصی را تحت تأثیر قرار دهد

relevance_score باید به affected_content و Audience/Region همین برنامه وصل باشد. Crisis Envelope قرار نیست همه Content را به‌خاطر هر خبر متوقف کند. سؤال عملی این است: آیا Event مشاهده‌شده اکنون احتمال آسیب، بی‌ربطی یا سوءبرداشت همین Item را تغییر می‌دهد؟ اگر نه، Signal در Radar باقی می‌ماند اما Envelope می‌تواند CONTINUE بماند.

10. Severity Indicator را از Trend Velocity جدا نگه دار

severity_indicator باید از Evidence تأییدشده درباره اثر Context ساخته شود، نه صرفاً از سرعت جست‌وجو. ممکن است Trend Velocity بالا باشد ولی Event کم‌اثر یا خارج از Region باشد؛ برعکس، ممکن است یک اختلال مهم با حجم Search متوسط وجود داشته باشد. در این درس Severity یک فیلد تصمیم محدود است و معیار جهانی بحران اختراع نمی‌کنیم.

11. Crisis Envelope: چهار Action محدود

CONTINUE یعنی Evidence فعلی تغییر برنامه را توجیه نمی‌کند. CONSTRAIN یعنی برنامه ادامه می‌یابد اما Scope، CTA، Timing یا Distribution محدود می‌شود. PAUSE یعنی Item مشخص تا Recheck متوقف می‌شود. ESCALATE یعنی Evidence یا Severity از اختیار این Workflow فراتر رفته و Human Owner باید تصمیم بگیرد. هیچ‌کدام دائمی نیست؛ هر Action باید expiry_at و resume_rule داشته باشد.

12. Expiry و Resume Rule مانع توقف بی‌پایان می‌شوند

Envelope بدون زمان خروج، Governance نیست. expiry_at لحظه‌ای است که Decision باید دوباره محاسبه شود؛ resume_rule Evidence مشخصی را تعریف می‌کند که برای ادامه لازم است، مثل «دو Source معتبر + Region match + Severity پایین‌تر از Threshold داخلی». اگر Expiry بگذرد و Recheck انجام نشود، Decision قبلی معتبر نمی‌ماند و باید REVIEW_REQUIRED یا DEFERRED شود.

13. مثال کارشده: اختلال عمومی در همان Region

برای یک Promotion برنامه‌ریزی‌شده، Signal تازه است، Region match دارد، دو Source مستقل Event را تأیید می‌کنند، Relevance به Audience مستقیم است و Severity در Fixture HIGH است. Matrix نتیجه PAUSE می‌دهد، اما فقط تا expiry_at و با Resume Rule روشن. دلیل Pause «ترند بودن» نیست؛ ترکیب Freshness + Region + Corroboration + Relevance + Severity است.

14. Negative Caseها و Failure Probeهای قطعی

چهار میان‌بر عمداً رد می‌شوند: 1) Signal stale با Timestamp دستکاری‌شده → REJECTED یا DEFERRED; 2) Trend از Region اشتباه → نباید Pause قبلی کپی شود؛ 3) Corroboration حذف می‌شود ولی Severity بالا می‌ماند → REVIEW_REQUIRED; 4) Envelope منقضی می‌شود اما Affected Content دوباره بررسی نمی‌شود → DEFERRED. همچنین Missing provenance یا Unknown relevance اجازه Action قاطع نمی‌دهد.

15. Transfer: همان عبارت، Region متفاوت، Event نامرتبط

حالا همان Search Term در Region دیگری surge دارد، اما Event زیرین نامرتبط با Promotion ماست. Contract تغییر نمی‌کند: Signal، Source، Freshness، Region، Verification، Relevance، Severity، Envelope، Expiry و Resume Rule دوباره پر می‌شوند. این بار Relevance پایین است و Outcome می‌تواند CONTINUE باشد. Transfer زمانی درست است که نتیجه را از Evidence جدید محاسبه کنی، نه اینکه Label قبلی را حمل کنی.