Creator/Media Inventory

مسئله واقعی: موجود بودن فایل یعنی مجاز بودن استفاده نیست

سه تصویر تقریباً یکسان در کتابخانه داری: فایل اصلی، نسخه‌ی AI-retouched و crop شبکه اجتماعی. یکی release دارد، یکی provenance دارد ولی clearance کمپین ندارد و دیگری یک یادداشت حقوقی قدیمی دارد. اگر inventory فقط filename + thumbnail + creator name باشد، خیلی راحت فایل درست را در context حقوقی غلط reuse می‌کنی.

خروجی این درس Creator Media Rights-Aware Inventory v1 است. قرار نیست حقوق مالکیت را «استنباط» کنیم؛ قرار است identity، provenance، rights و assignment را طوری جدا ثبت کنیم که نبود evidence با یک badge سبز پنهان نشود.

مرز مالکیت این درس

COM-024 مالک inventory و clearance state سطح asset/assignment است. COM-023 assignment workflow را مالک است و COM-025 release/disclosure/brand-safety gate را. این درس فایل را publish نمی‌کند و legal advice جهانی نمی‌دهد.

قاعده‌ی اصلی: INVENTORIED ≠ CLEARED_BOUNDED. داشتن creator metadata، Content Credentials یا یک رکورد قدیمی license فقط یک evidence slice است.

مدل ذهنی: چهار لایه را قاطی نکن

1. Asset identity: asset_id + asset_version + content_digest + derivative_of می‌گوید دقیقاً کدام bytes/نسخه را بررسی می‌کنی.
2. People & provenance: creator/contributor/source/provenance می‌گوید asset از کجا آمده و چه history ثبت‌شده‌ای دارد.
3. Rights evidence: copyright owner، usage terms، license و releaseها می‌گویند چه evidence حقوقی/قراردادی ثبت شده است.
4. Assignment clearance: territory + channel + usage window + assignment تعیین می‌کند همین استفاده‌ی خاص clear است یا نه.

یکی کامل بودن دیگری را ثابت نمی‌کند.

FACT، INFERENCE و DESIGN را جدا نگه دار

FACT — IPTC: استاندارد Photo Metadata 2025.1 فیلدهای creator/contributor و rights-related مثل Copyright Owner و Rights Usage Terms را تعریف می‌کند و هشدار می‌دهد حقوق می‌تواند تحت تأثیر قوانین/قراردادها باشد.

FACT — C2PA: Content Credentials provenance/history را به‌صورت tamper-evident ثبت می‌کند. نسخه جاری C2PA 2.4 است، اما verified provenance خودش verdict حقوقی یا اخلاقی نیست.

INFERENCE: چون digest/version، provenance و rights می‌توانند مستقل تغییر کنند، inventory امن آن‌ها را در یک ستون مبهم merge نمی‌کند.

MAKNOW DESIGN: stateهای INVENTORIED / RIGHTS_UNKNOWN / RIGHTS_RESTRICTED / CLEARED_BOUNDED / EXPIRED / DISPUTED برای تصمیم bounded استفاده می‌شوند.

قرارداد ۲۱بُعدی inventory

1) asset_id و asset_version

شناسه منطقی asset را از version جدا کن. تغییر crop/retouch/export می‌تواند version جدید بسازد حتی اگر subject همان باشد.

2) content_digest

Digest evidence می‌دهد که دقیقاً همان bytes را می‌بینی. حذف digest و merge کردن دو derivative یعنی identity ambiguity؛ clearance قبلی نباید به asset نامعلوم منتقل شود.

3) creator و contributor یکی نیستند

creator_ids و contributor_roles را جدا نگه دار. retoucher، AI operator، photographer، stylist یا agency می‌توانند نقش‌های متفاوت داشته باشند و نقش metadata به‌تنهایی ownership را تعیین نمی‌کند.

4) provenance_ref حق استفاده نیست

C2PA/Content Credentials می‌تواند تاریخچه و linkage را تقویت کند، اما provenance معتبر license scope یا release مناسب campaign را جایگزین نمی‌کند.

5) owner/notice/terms سه چیزند

copyright_owner، copyright_notice و rights_usage_terms را merge نکن. notice متن اعلامی است؛ owner هویت صاحب حق ثبت‌شده است؛ usage terms پارامترهای استفاده‌اند.

6) license_ref و release_refs

License و model/property/location releases ممکن است scopeهای جدا داشته باشند. نبود یکی از evidenceهای لازم باید RIGHTS_UNKNOWN بدهد، نه «احتمالاً اوکی است».

7) territory/channel/window

Clearance همیشه bounded است: کجا، در چه کانال، تا چه زمانی. EU + PAID_SOCIAL + 2026-Q4 با US + ORGANIC + 2026-Q2 یک decision نیست.

8) assignment linkage

assignment_refs نشان می‌دهد asset برای کدام کار/کمپین قبلاً بررسی شده است. assignment history evidence است، oracle نیست.

9) derivative_of

Derivative lineage را حفظ کن. crop یا AI retouch می‌تواند provenance را ادامه دهد، ولی rights scope ممکن است نیاز به review دوباره داشته باشد.

10) verification state

verification_state باید state واقعی را نشان دهد، نه preference تیم. missing evidence → RIGHTS_UNKNOWN؛ scope mismatch → RIGHTS_RESTRICTED؛ window گذشته → EXPIRED؛ conflict → DISPUTED؛ فقط scope کامل و جاری → CLEARED_BOUNDED.

مثال‌های کاری

۱. baseline کامل → CLEARED_BOUNDED

Digest/version مشخص، creator/contributor traceable، provenance ثبت‌شده، owner/terms/license/releases حاضر و territory/channel/window دقیقاً با assignment فعلی match دارند.

۲. فایل هست ولی license/release ناقص → RIGHTS_UNKNOWN

وجود asset در DAM یا thumbnail proof هیچ clearance جدیدی نمی‌سازد.

۳. rights برای organic ولی استفاده paid است → RIGHTS_RESTRICTED

همان asset است؛ scope استفاده تغییر کرده و clearance قبلی قابل copy نیست.

۴. usage window گذشته → EXPIRED

حتی اگر تمام metadata قبلی intact باشد، reuse نیاز به renewal/recheck دارد.

۵. دو derivative بدون digest معتبر merge شده‌اند → DISPUTED

تا identity conflict حل نشود، هیچ rights verdict مثبت ساخته نمی‌شود.

۶. provenance قوی ولی release ندارد → RIGHTS_UNKNOWN

C2PA history می‌تواند معتبر باشد و در عین حال evidence حقوق استفاده ناکافی بماند.

failure modeهای رایج

• یکی گرفتن creator با copyright owner؛
• یکی گرفتن provenance با permission؛
• merge کردن derivativeها بدون version/digest؛
• استفاده از stale rights note به‌عنوان license؛
• حذف territory/channel/window از clearance؛
• فرض اینکه release نسخه اصلی همه derivativeها را پوشش می‌دهد؛
• استفاده از assignment قبلی به‌عنوان blanket approval؛
• تبدیل UNKNOWN یا DISPUTED به success؛
• reuse بعد از expiry بدون renewal؛
• overwrite کردن evidence قدیمی هنگام transfer به‌جای حفظ provenance تصمیم.

گزینه‌ها و trade-offها

Folder + filename: کم‌هزینه ولی identity و rights audit ضعیف.

DAM metadata-only: جست‌وجو را بهتر می‌کند، اما اگر version/digest و assignment-specific rights state جدا نباشند false confidence می‌سازد.

Provenance-only: تاریخچه را تقویت می‌کند، اما permission را ثابت نمی‌کند.

Rights-aware inventory: overhead داده و review بیشتر دارد، ولی failure را local می‌کند؛ asset identity می‌تواند حفظ شود در حالی که clearance فقط برای use جدید recompute شود.

پل برای فرد باتجربه: ۱۵ سؤال critical

1. asset ID چیست؟ 2. version کدام است؟ 3. digest چیست؟ 4. creatorها چه کسانی‌اند؟ 5. contributor roleها چیست؟ 6. provenance ref چیست؟ 7. copyright owner چیست؟ 8. usage terms چیست؟ 9. license ref چیست؟ 10. release refs چیست؟ 11. territory چیست؟ 12. channel چیست؟ 13. usage window چیست؟ 14. verification state چیست؟ 15. evidence ref تصمیم را قابل بازسازی می‌کند؟

تمرین هدایت‌شده و مستقل

Lab آفلاین ۸ fixture دارد: baseline clear، identity-only inventory، release/license missing، territory mismatch، channel mismatch، expired window، derivative/digest dispute و transfer resolved.

تمرین مستقل: asset baseline را بدون تغییر bytes به territory جدید و paid channel بعد از پایان window منتقل کن. identity را preserve کن؛ فقط rights evidence و state مربوط به use جدید را recompute کن. توضیح بده چرا baseline CLEARED_BOUNDED oracle نیست.

evidence قابل‌قبول

Artifact باید هر ۲۱ dimension را پر کند یا نبود evidence را با state غیرموفق صریح نگه دارد. Clearance مثبت بدون content_digest + provenance_ref + copyright_owner + rights_usage_terms + license_ref + release_refs + territory + channel_scope + usage_window + evidence_ref مجاز نیست.

Lab کاملاً synthetic و offline است؛ هیچ credential، asset واقعی مشتری، DAM زنده یا تصمیم حقوقی واقعی لازم ندارد.

Assessment و transfer

برای پایان درس باید بتوانی:

1. مرز COM-024 را از COM-023/025 جدا کنی؛
2. asset identity را از creator/contributor identity جدا کنی؛
3. provenance را rights clearance فرض نکنی؛
4. owner/notice/terms/license/releases را مستقل trace کنی؛
5. territory/channel/window را در clearance enforce کنی؛
6. derivative lineage را بدون blanket rights حفظ کنی؛
7. UNKNOWN/RESTRICTED/EXPIRED/DISPUTED را fail-closed نگه داری؛
8. transfer use جدید را بدون کپی baseline verdict recompute کنی.

منابع و freshness

• IPTC Photo Metadata Standard 2025.1 — در 15 سپتامبر 2026 دوباره کنترل شد؛ creator/contributor و rights-related metadata را پشتیبانی می‌کند و درباره اثر قوانین/قراردادها بر rights metadata هشدار می‌دهد. metadata خودش permission نیست.
• C2PA Specifications 2.4 / Guiding Principles — در 15 سپتامبر 2026 دوباره کنترل شد؛ Content Credentials provenance/history را به‌صورت verifiable/tamper-evident ثبت می‌کند و value judgment درباره خوب/بد بودن provenance یا مجازبودن استفاده نمی‌دهد.
• جداسازی dimensionها، state vocabulary و assignment-specific clearance در این درس MAKNOW DESIGN هستند.