IP/Rights برای Text, Media, Model, Creator Assets

فایل در دسترس است؛ اما آیا استفاده‌اش مجاز است؟

یک کمپین چهار asset دارد: تصویر سفارش‌داده‌شده از creator، متن model-assisted، تصویری از وب عمومی و media دارای Content Credential. خطای خطرناک این است که «قابل دانلود»، «دارای provenance» یا «AI-generated» را مساوی مجوز استفاده بگیریم. در این درس Asset Rights, Provenance & Permitted-Use Registry v1 را می‌سازیم تا provenance، authorship/rightsholder evidence، license/permission و use-specific restrictions جدا بمانند.

مرز درس و مسیر تصمیم

AGN-010 مالک rights/provenance و permitted-use است. AGN-009 مالک privacy/DPA و AGN-011 مالک exit/export/deletion است. مسیر درست: asset را نسخه‌گذاری و classify کن؛ creator/rightsholder و authorship evidence را ثبت کن؛ license/permission را به intended use وصل کن؛ publication/commercial/derivative/training/redistribution را جدا ارزیابی کن؛ attribution/term/conflict را چک کن؛ provenance را مستقل ثبت کن؛ سپس CLEARED, PARTIAL, HOLD, DISPUTED یا BLOCKED را با audit trail اعلام کن.

مدل ذهنی: provenance ≠ permission

دو لایه را هرگز یکی نکن. Provenance می‌گوید asset از کجا آمده، چه تاریخچه‌ای دارد و آیا metadata/integrity آن قابل اعتبارسنجی است. Permission می‌گوید چه استفاده‌ای، توسط چه grantor، تا چه زمانی و با چه محدودیت/attribution مجاز است. Content Credential قوی می‌تواند provenance را تقویت کند اما license نمی‌سازد. URL عمومی هم permission نمی‌سازد.

۲۲ بُعد Registry

Contract روی این فیلدها قفل است: asset_id, asset_type, source_uri, creator_id, rightsholder_id, authorship_evidence_ref, license_id, permission_ref, permitted_use, prohibited_use, commercial_use_state, derivative_use_state, training_use_state, redistribution_state, attribution_requirement, term_end, provenance_ref, content_credential_ref, rights_conflict_state, rights_review_required, decision_state, audit_ref. Lab چند helper visible نیز دارد: intended_use, license_active, attribution_satisfied, provenance_integrity_state, human_contribution_state, transfer_recomputed, baseline_decision_reused و baseline_permission_reused.

Fact، Inference و Design را جدا نگه دار

FACT: U.S. Copyright Office در گزارش Part 2 مورخ 29 January 2025 می‌گوید output هوش مولد فقط جایی می‌تواند تحت copyright قرار گیرد که human author عناصر بیانی کافی را تعیین کرده باشد؛ mere prompting به‌تنهایی کافی نیست. این گزاره ownership، license یا infringement همه jurisdictionها را تعیین نمی‌کند. FACT: C2PA استاندارد فنی برای source/history یا provenance محتواست. INFERENCE: چون provenance و permission دو پرسش متفاوت‌اند، باید دو evidence layer مستقل باشند. DESIGN: taxonomy دقیق permission، آستانه clearance، review owner و escalation متعلق به MAKNOW/حقوقی است.

Baseline: publication مجاز، training ممنوع

یک creator image دارای rightsholder مشخص، license فعال تا 2026-12-31، permission برای PUBLICATION|COMMERCIAL, derivative ممنوع، training ممنوع، redistribution ممنوع و attribution required دارد. Attribution حاضر و conflict=NONE است؛ provenance نیز VERIFIED است. برای intended use=PUBLICATION, نتیجه RIGHTS_CLEARED_REVIEW_READY است. همان asset برای MODEL_TRAINING باید HOLD_USE_OUTSIDE_PERMISSION بدهد؛ clearance publication قابل انتقال نیست.

Mutation 1: public URL بدون permission ولی decision=CLEARED → HOLD_PERMISSION_MISSING. Mutation 2: term منقضی ولی commercial=ALLOWED → HOLD_LICENSE_EXPIRED. Mutation 3: C2PA معتبر + no license + redistribution allowed → HOLD_PROVENANCE_NOT_PERMISSION. Mutation 4: conflict=DISPUTED ولی decision=CLEARED → HOLD_RIGHTS_CONFLICT.

Failure modeهای مهم

1. public availability را permission گرفتن. 2. C2PA/provenance را license گرفتن. 3. یک permission را به همه useها تعمیم دادن. 4. term منقضی ولی stateهای ALLOWED را نگه داشتن. 5. attribution required ولی attribution ناقص. 6. creator و rightsholder را یکی فرض کردن. 7. AI output را خودکار «مالکیت‌پذیر» یا «آزاد» فرض کردن. 8. third-party material را نادیده گرفتن. 9. rights conflict را زیر CLEAR پنهان کردن. 10. transfer، permission و decision baseline را کپی می‌کند.

CLEARED، PARTIAL، HOLD، DISPUTED و BLOCKED

CLEARED فقط برای همان intended use و همان evidence scope مجاز است. PARTIAL وقتی بعضی useها مجاز و بعضی ممنوع‌اند. HOLD برای evidence مفقود/منقضی/نامعتبر است. DISPUTED وقتی conflict مالکیت یا grant وجود دارد. BLOCKED وقتی use صریحاً prohibited است. state باید use-specific باشد؛ asset-level «یک چراغ سبز برای همه چیز» طراحی غلط است.

پل برای فرد باتجربه: AI outputs و creator assets

برای model-assisted output، human_contribution_state را از permission و provenance جدا نگه دار. اگر human expressive contribution معلوم نیست، ادعای copyrightability را بزرگ‌تر از evidence نکن. برای creator asset، contract/license می‌تواند publication را مجاز و training/derivatives را ممنوع کند. برای dataset یا prompt archive نیز source/permission/third-party content را مستقل مدل کن؛ technical access به معنی legal clearance نیست.

تمرین هدایت‌شده و مستقل

Baseline را اجرا کن و توضیح بده چرا publication cleared ولی training blocked است. سپس هر بار یک mutation بده: حذف permission، expire term، حذف attribution، ایجاد dispute، تغییر intended use به training، افزودن C2PA بدون license. اولین gate شکسته را نام ببر. بعد transfer را حل کن: یک license time-limited فقط publication را اجازه می‌دهد و derivatives/training را ممنوع می‌کند؛ state هر use را از نو بساز.

چه چیزی باید بازسازی‌پذیر باشد؟

Reviewer باید بتواند پاسخ دهد: asset دقیقاً چیست و کدام version؟ source چیست؟ creator و rightsholder چه کسانی‌اند؟ authorship evidence کجاست؟ license/permission چه grantor و scopeی دارد؟ intended use داخل permitted list است یا prohibited؟ commercial/derivative/training/redistribution چه stateی دارند؟ attribution انجام شده؟ term معتبر است؟ provenance/C2PA چه چیزی را ثابت می‌کند و چه چیزی را نه؟ conflict باز است؟ چرا decision قوی‌تر از evidence نیست؟

Transfer: publication بله، edit/training نه

در کمپین دوم creator asset مجوز زمان‌دار دارد: publication مجاز، derivative و training ممنوع. تصمیم کمپین اول را کپی نکن. intended_use را برای publication، editing و training جدا کن؛ term و attribution را دوباره بسنج؛ permission scope را از نو bind کن. publication می‌تواند TRANSFER_RIGHTS_REVIEW_READY شود، اما editing/training باید BLOCKED/HOLD بمانند. reuse کردن baseline permission یا decision باید fail شود.

منابع و تازگی

FACT: U.S. Copyright Office Part 2 در 29 January 2025 درباره copyrightability خروجی‌های generative AI و نقش human authorship منتشر شده و mere prompting را به‌تنهایی کافی نمی‌داند. FACT: C2PA Specifications 2.4 همچنان Content Credentials و provenance/source-history را به‌عنوان سازوکار فنی تعریف می‌کند. INFERENCE: provenance و permission باید جدا باشند. DESIGN: clearance taxonomy و thresholds متعلق به MAKNOW و qualified legal review است. منابع تا 2026-11-14 یا زودتر در صورت تغییر مادی بازبینی شوند.